EPSG:2180 w CAD: układ PUWG 1992 i skala

Polski rysunek sytuacyjny w CAD ma sens dopiero wtedy, gdy liczby przy kursorze są metrami w państwowym układzie, a nie „ładnymi jednostkami rysunku”. Ten układ nazywa się potocznie PUWG 1992, w rejestrze EPSG nosi numer 2180, a w rozporządzeniu z 2012 r. występuje jako PL-1992. Platline składa podkład właśnie w nim: DXF R2018, $INSUNITS = 6 (metry), skala arkusza 1:500. Poniżej jest to, co warto wiedzieć, zanim zmierzysz bok działki linijką i uwierzysz wynikowi.

Dwa imiona, jeden układ

PUWG 1992 (Państwowy Układ Współrzędnych Geodezyjnych 1992) to nazwa, którą słyszysz w PODGiK, na studiach i w rozmowie z geodetą. EPSG:2180 to ten sam układ w języku oprogramowania: QGIS, AutoCAD (przez przypisanie układu), pyproj, PostGIS. Rozporządzenie Rady Ministrów z 15 października 2012 r. w sprawie państwowego systemu odniesień przestrzennych opisuje go jako PL-1992: odwzorowanie Gaussa–Krügera, południk osiowy 19°E, jeden układ dla całego obszaru Polski.

W praktyce oznacza to trzy rzeczy, które czuć w CAD:

• współrzędne X i Y są w metrach, nie w stopniach;
• początek układu leży tak, że cała Polska ma dodatnie, sześciocyfrowe wartości (rzędu 200–800 km);
• ten sam punkt ma w Geoportalu, w ULDK i w poprawnie złożonym DXF te same liczby — o ile nikt po drodze nie „przeskalował rysunku na oko”.

Nie myl tego układu z PUWG 2000 (EPSG:2176–2179, strefy 5–8). PUWG 2000 jest układem strefowym, wygodnym na mapach wielkoskalowych w zasobie. Wiele opracowań geodezyjnych idzie w 2000. Podkład Platline idzie w 1992, bo to jeden, spójny układ dla całego kraju i najczęstszy wybór przy wymianie plików między branżami, które nie siedzą w ośrodku.

Nie myl go też z WGS84 / EPSG:4326. To układ geograficzny (szerokość, długość). CAPAP i OSM oddają punkt w 4326; generator musi go przeliczyć, zanim narysuje polilinię. Bez tego przeliczenia działka ląduje przy (21, 52) — dwa metry od zera świata, nie w Mazowszu.

Co leży w pliku, a czego w nim nie ma

W DXF z Platline geometria jest wektorowa i leży na współrzędnych 2180. Obrys działki z ULDK przychodzi już w tym układzie (usługa oddaje WKT w 2180). Budynki i drogi, jeśli przyszły w 4326, są reprojektowane. Jednostki dokumentu są metryczne. Ramka, róża i podziałka opisują skalę arkusza 1:500, nie dzielą współrzędnych.

Czego w tym układzie nie załatwisz:

• wysokości — PUWG 1992 nic nie mówi o rzędnej terenu ani posadzki;
• klauzuli ośrodka — liczby mogą być poprawne, a plik nadal jest podkładem roboczym;
• zgodności z każdym plikiem od geodety — jeśli geodeta oddał PZT w PUWG 2000, musisz przeliczyć jedną ze stron, zanim nałożysz warstwy.

To ostatnie jest źródłem cichej katastrofy: dwa rysunki „w metrach”, oba w Polsce, oba wyglądają sensownie, a po wstawieniu jako blok mijają się o kilkadziesiąt metrów. Najpierw pytaj o EPSG, potem o skalę.

Skala 1:500 a model 1:1

W CAD są dwa różne „1”.

Model jest 1:1. Bok działki ma 37,4 m, więc polilinia ma 37,4 jednostki, a jednostka to metr ($INSUNITS = 6). Mierzysz DIST i dostajesz metry. Nie mnożysz przez 500.

Arkusz jest 1:500. Ramka, tytuł i podziałka mówią: ten prostokąt papieru przedstawia teren w skali 1:500. To umowa typograficzna, taka sama jak na mapie zasadniczej w tej skali. W przestrzeni modelu nadal rysujesz w metrach.

Typowy błąd: ktoś dostaje DXF, widzi „duże” współrzędne (np. X = 540123, Y = 231456) i „przesuwa do zera”, żeby „wygodniej się rysowało”. Współrzędne przestają być państwowe. Kolejny plik z ULDK już nie siądzie. Zostaw liczby jak są; do wygody służą UCS, SNAP i przybliżanie, nie translacja całego modelu.

Drugi błąd: skala w oknie arkusza ustawiona na 1:1, bo „przecież to metry”. Na papierze A3 dostajesz wtedy mikroskopijny znaczek albo odwrotnie — działkę większą niż arkusz. Skala wydruku i skala modelu to nie to samo pole w programie.

Jak sprawdzić układ w trzech programach

Nie wierz metryce na słowo, jeśli plik przeszedł przez czyjąś skrzynkę. Sprawdź trzy rzeczy: jednostki, rząd wielkości współrzędnych, zgodność z Geoportalem.

AutoCAD

• UNITS — jednostki wstawiania: metry. Jeśli stoi „bez jednostek” albo „cale”, każda wstawka bloku z innego pliku będzie zła.
• Wskaż narożnik działki, odczytaj X, Y z paska. Sześć cyfr przed przecinkiem, Polska — jesteś w 2180 albo 2000, nie w 4326.
• Porównaj ten sam narożnik z Geoportalem (narzędzie „współrzędne”, układ 1992). Różnica decymetrów bywa z uogólnienia geometrii; różnica kilometrów to zły układ.

AutoCAD sam z siebie nie „wie”, że to EPSG:2180. Układ jest w liczbach i w metryce, nie w magicznym polu DWG, które każdy klon CAD czyta tak samo. Dlatego metryki nie wycinaj.

BricsCAD

Ta sama logika co w AutoCAD: UNITS, współrzędne kursora, ewentualnie przypisanie układu, jeśli używasz nakładek GIS. BricsCAD otwiera R2018 bez konwersji. Jeśli warstwa 03_DZIALKA ma typ linii DASHED i nic nie widać, włącz LWDISPLAY i sprawdź skalę typu linii (LTSCALE). To nie jest błąd układu — to skala linii.

ZWCAD

Identyczny test jednostek i współrzędnych. ZWCAD bywa czulszy na brak fontu przypisanego do stylu OPIS. Brak arial.ttf nie psuje układu, psuje tylko etykiety. Współrzędne polilinii zostają.

Typowe pomyłki, które wyglądają jak „zły podkład”

Wklejenie WGS84 jak metrów. Kopiujesz z mapy Google albo z telefonu 50.061, 19.937 i wstawiasz jako punkt. Program rysuje punkt przy (50, 20). Cała Polska kurczy się do chusteczki. Najpierw przelicz 4326 → 2180.

Pomylenie osi. W geodezji bywa, że „X” to oś północna. W EPSG:2180, w zapisie „najpierw X (wschód), potem Y (północ)”, pierwsza liczba to wschód, druga północ. ULDK w wariancie xy=...,2180 oczekuje tej kolejności. Obrót o 90° i lustrzane odbicie działki to zwykle zamiana osi, nie „zła ewidencja”.

Nałożenie pliku w PUWG 2000 na podkład w 1992. Oba w metrach, oba „polskie”. Przesunięcie jest systematyczne i zależy od strefy 2000. Nie „dopasowuj trzema punktami na oko”, jeśli możesz przeliczyć.

Raster z Geoportalu wstawiony bez georeferencji. PNG zrzutu nie ma układu. Kalibracja czterema pikselami to godzina i błąd. Podkład Platline jest po to, żebyś tej godziny nie zaczynał; ortofoto w pliku, jeśli w ogóle wejdzie, siada jako obraz na warstwie 98_ORTOFOTO w tym samym 2180.

Przeskalowanie „bo na A4 nie wchodzi”. Zmniejszasz cały model przez SCALE 0,002. Współrzędne umierają. Zmieniaj skalę arkusza, nie modelu.

Jak zmierzyć i nie oszukać samego siebie

Linijka CAD na polilinii działki daje długość boku w metrach — taką, jaką oddał ULDK, nie taką, jaką ma ogrodzenie. Powierzchnia z AREA albo z warstwy 06_WYMIARY to pole wielokąta ewidencyjnego, zaokrąglone. Do aktu notarialnego i do podziału ta liczba nie idzie.

Jeśli porównujesz z wypisem z rejestru gruntów, spodziewaj się różnicy. Ewidencja podaje powierzchnię ewidencyjną; wielokąt ULDK jest uogólnieniem granicy. Różnica kilkudziesięciu metrów kwadratowych na małej działce już każe sprawdzić TERYT i źródło, nie „poprawiać” polilinii, żeby wyszło jak w KW.

Do koncepcji i do IBP ta dokładność zwykle wystarcza jako tło. Do pozwolenia — nie ten plik i nie ta dyskusja; tam wchodzi mapa do celów projektowych.

Jak przeliczyć punkt, gdy musisz to zrobić sam

Zdarza się, że inwestor przysyła pinezkę z telefonu, a Ty chcesz ją zobaczyć na podkładzie. Telefon mówi: 50,06143° N, 19,93721° E. To EPSG:4326. Podkład mówi: metry, 2180.

Kolejność jest stała:

1. Ustal, która liczba jest szerokością (N), a która długością (E). W Polsce szerokość jest koło 49–54, długość koło 14–24.
2. Przelicz parę (długość, szerokość) do 2180. W QGIS: „reprojektuj warstwę”, układ docelowy EPSG:2180. W arkuszu albo skrypcie: ta sama para, ten sam kierunek.
3. Wstaw punkt do CAD jako X = pierwsza liczba po przeliczeniu (wschód), Y = druga (północ).
4. Porównaj z Geoportalem, układem 1992. Jeśli punkt siadł na dachu zamiast na ulicy — pomyliłeś oś albo kolejność.

Nie przeliczaj „na oko” odejmowaniem stałej. PUWG 1992 nie jest przesuniętym WGS84. Odwzorowanie Gaussa–Krügera zgina merydiany; błąd przy naiwnym odejmowaniu rośnie, im dalej jesteś od południka 19°E.

Gdy geodeta przysyła plik w PUWG 2000, nie mieszaj go z podkładem w jednym rysunku „bo oba są w metrach”. Albo przeliczasz jego plik do 2180, albo swój podkład do właściwej strefy 2000 (EPSG:2176–2179). Strefę poznasz po pierwszej cyfrze współrzędnej X w 2000 albo po powiecie — GUGiK i Geoportal podają układ przy pomiarze współrzędnych.

Co ustawia Platline, żebyś nie musiał

• reprojekcja z 4326 do 2180 na wejściu;
• dokument DXF R2018, metry, styl opisów;
• geometria działki wzięta z ULDK już w 2180;
• ramka i podziałka opisane jako 1:500;
• metryka z układem, źródłami i datą.

Czego nie ustawia: układu wysokościowego, geoidy, przypisania EPSG w nagłówku DWG, które każdy klon CAD zrozumie tak samo. Dlatego porównanie z Geoportalem zostaje Twoim testem, nie ozdobą.

Jeśli składasz koncepcję i chcesz od razu rysować bryłę na tym układzie, nie na zrzucie — weź podkład przygotowany pod pracownię i dorysuj treść na pustych warstwach.

Następny krok: podkład dla architektów.